Economie in de wurggreep van centrale banken

Roekeloze experimenten met monetair beleid zijn sinds de crisis meer in zwang dan ooit tevoren. Ruim 15 jaar geleden begon de Bank of Japan de Bermuda Driehoek van excessieve monetaire verruiming te verkennen, maar veel goed heeft het de Japanse economie niet gedaan. Na de crisis volgden de Fed en de Bank of England dit voorbeeld vanaf eind 2008, met extreem lage rentetarieven en een op volle toeren draaiende geldpers. De ECB begon vrij snel daarna met Quantitative Easing.

De Achilleshiel van QE is dat er een race to the bottom ontstaat. Wanneer de belangrijke centrale banken de geldpers aanzetten en de rentes tot of onder nul verlagen wordt geld zo goedkoop en overvloedig dat andere landen nauwelijks achter kunnen blijven. Anders prijzen ze zichzelf uit de markt, hoewel QE voor hun eigen economie soms ongunstig uitpakt. En zo moddert de wereldeconomie sinds de crisis voort.

De heilzarente omlaagme gevolgen van QE zijn intussen niet of nauwelijks zichtbaar. Er is weinig bewijs dat de de centrale banken erin slagen om de economie aan te zwengelen, de kredietverlening vergroten en productieve investeringen aanmoedigen. Erger nog: spaarders – ook voor pensioen – zijn de dupe, schuldenmakers profiteren, de inflatie neemt niet of nauwelijks toe en de reële rente blijft laag of negatief. De massa goedkoop geld creëert tevens luchtbellen in beleggingen als vastgoed en aandelen, en grondstoffen als goud. Overheden kunnen hun schulden goedkoop vergroten en bezuinigingen uitstellen.

Het einde van het QE-era is nog lang niet in zicht. Mocht de rente gaan stijgen dan zullen de koersen van goedkoop geprijsde obligaties dalen, waardoor centrale banken aanzienlijke bedragen erbij inschieten. De neiging van de monetaire instellingen om de rente te verhogen is daarmee niet groot. De terugkeer naar ‘normale’ economische verhoudingen ligt dus in de toekomst. Reken op drie tot acht jaar, of misschien wel helemaal niet – zoals we in Japan zien.

Centrale banken zouden moeten waken over de economische en financiële stabiliteit. Maar als zij de waan van de dag volgen, kan hun beleid desastreus uitpakken. Ontsnappen uit deze wurggreep is uitermate moeilijk, wellicht onmogelijk?

16 juni 2016